RADYASYON ÇALIŞANLARI DİKKAT: DOZİMETRESİZ ÇALIŞMA VE KAYIP DOZİMETRE SORUMLULUĞU
Radyoloji Teknikerleri başta olmak üzere iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarıyla çalışan sağlık personelinin kişisel dozimetre kullanması yalnızca kişisel bir tercih veya kurum içi uygulama değildir. Radyasyon güvenliği mevzuatı kapsamında, denetimli alanlarda iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile çalışan personelin kişisel dozimetre kullanması zorunludur.
Bu nedenle kişisel dozimetresi henüz temin edilmemiş, yeni dönem dozimetresi kendisine ulaştırılmamış veya dozimetresini kaybetmiş bir radyasyon çalışanının durumu, “dozimetre daha sonra gelir” şeklinde değerlendirilmemelidir.
Dozimetresiz radyasyonla çalışılabilir mi?
Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği’nin güncel 13’üncü maddesinin birinci fıkrası son derece açıktır:
” Bu Yönetmeliğe uygun olarak denetimli alanlarda iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile çalışan personel kişisel dozimetre kullanmak zorundadır.”
Aynı maddede girişimsel radyoloji ve floroskopik uygulamalarda çalışan personelin kişisel dozimetresine ilave olarak el bileği veya yüzük dozimetresi taşıması da düzenlenmiştir. Ayrıca kişisel dozimetri hizmetinin NDK tarafından yetkilendirilen kuruluşlardan alınacağı ve sonuçların NDK bünyesindeki Ulusal Merkezi Doz Kayıt Sistemine gönderileceği hüküm altındadır.
( https://mevzuat.wiki/radyoloji-hizmetleri-yonetmeligi )
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, kişisel dozimetre kullanma zorunluluğu bulunan bir Radyoloji Teknikerinin veya diğer radyasyon çalışanının dozimetresiz biçimde iyonlaştırıcı radyasyonla yürütülen görevlere devam ettirilmesi doğru bir uygulama değildir.
Özellikle burada bir ayrım yapılmalıdır: “İşe gelememek” ile “radyasyonlu görevde çalıştırılmamak” aynı şey değildir. Dozimetresi bulunmayan personelin kurum tarafından radyasyon maruziyeti gerektirmeyen başka bir görevde değerlendirilmesi mümkündür. Esas sorun, kişisel doz takibinin zorunlu olduğu bir çalışanın dozimetresiz şekilde radyasyonlu görevde çalıştırılmasıdır.
TENMAK da kişisel dozimetri hizmetinin amacını, radyasyonla çalışan kişilerin maruz kaldıkları dozların belirlenmesi, kayıt altına alınması ve sürekli takip edilmesi olarak açıklamaktadır. (https://www.tenmak.gov.tr/kisisel-dozimetre )
[TENMAK – Kişisel Dozimetre ve Dozimetri İşlemleri (
https://www.tenmak.gov.tr/kisisel-dozimetre )
Dozimetre kişiye özeldir
Kişisel dozimetre sıradan bir aksesuar veya ortak kullanılabilecek bir cihaz değildir.
TENMAK’ın güncel açıklamasında bu konuda iki önemli kural bulunuyor:
Aynı dozimetre birden fazla kişi tarafından kullanılamaz. Her radyasyon çalışanı için ayrı kişisel dozimetre bulunması gerekir. Ayrıca bir personele tahsis edilen dozimetre başka bir kurumda da kullanılamaz. (https://www.tenmak.gov.tr/kisisel-dozimetre)
Dolayısıyla Radyoloji Teknikerinin kendisine teslim edilen dozimetreyi doğru kullanması, muhafaza etmesi ve dönem sonunda ilgili prosedüre uygun şekilde iade edilmesini sağlaması önem taşımaktadır.
Dozimetre kaybolursa ne olur?
TENMAK bu konuda da açık bir prosedür belirlemiştir.
Kişisel dozimetresini kaybeden veya bulamayan kişi/kurum için e-Devlet üzerinden “Kayıp Dozimetre” başvurusu yapılması gerekmektedir. TENMAK ayrıca önceki dönem dozimetrelerinin iade edilmesini; iade edilmeyen dozimetreler için kayıp dozimetre işlemi yapılmasını istemektedir. ( https://www.tenmak.gov.tr/kisisel-dozimetre )
Üstelik dozimetrenin mülkiyetinin TENMAK ve Tenmak yada akreditasyon almış firmalara ait olduğu firmaların yüzüğüne ve TENMAK’ın kendi açıklamalarında belirtilmektedir.
2026 yılı TENMAK Hizmet ve İşlem Bedelleri Listesinde;
Kayıp kişisel dozimetre ücreti: 4.000 TL/adet
olarak belirlenmiştir.
[TENMAK – Kişisel Dozimetri Hizmetleri]
( https://www.tenmak.gov.tr/kisisel-dozimetre )
Peki kayıp bedelini Radyoloji Teknikeri mi öder?
Burada önemli bir hukuki ayrım bulunmaktadır.
TENMAK’ın kayıp dozimetre bedeli esas olarak dozimetri hizmetini alan kurum/kuruluş bakımından düzenlenmiştir. Ancak dozimetre personele zimmet veya teslim tutanağıyla verilmişse ve personelin kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucunda kaybolmuşsa, kamu personeli açısından ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 12’nci maddesi gündeme gelir.
657 sayılı Kanun’un “Kişisel sorumluluk ve zarar” başlıklı 12’nci maddesi, devlet memurlarının kendilerine teslim edilen Devlet malını korumak ve hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olduğunu düzenlemektedir.
Aynı maddede;
“Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.”
hükmü bulunmaktadır.
Dolayısıyla “dozimetre personele zimmetlidir, kayboldu; her durumda otomatik olarak personelden para kesilir” demek hukuken tam doğru değildir.
Doğru ifade şudur:
Dozimetrenin personele teslim edildiği/zimmetlendiği ve kaybın personelin kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliğinden kaynaklandığı tespit edilirse, ortaya çıkan zararın ilgili kamu personelinden tahsil edilmesi için 657 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinde hukuki dayanak bulunmaktadır.
Buna karşılık dozimetrenin kurum tarafından toplandıktan sonra kaybolması, hırsızlık gibi personelin önleyemeyeceği bir olayın bulunması veya kaybın personelin kusurundan kaynaklanmadığının ortaya çıkması halinde, yalnızca dozimetrenin o personel adına kayıtlı olması tek başına otomatik kişisel mali sorumluluk doğurduğu şeklinde yorumlanmamalıdır.
Ayrıca bedelin personelden tahsili de mevzuatta öngörülen usule göre yapılmalıdır; “zimmetliydi” denilerek herhangi bir inceleme yapılmaksızın doğrudan maaştan kesinti yapılması ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. 657/12 de zararların ödettirilmesinde genel hükümlerin uygulanacağını belirtmektedir.
Radyoloji Teknikerlerine ve radyasyon çalışanlarına önemli hatırlatma
Kişisel dozimetre, radyasyon çalışanının maruz kaldığı iyonlaştırıcı radyasyon dozunun takip edilmesini sağlayan kişiye özel bir radyasyon güvenliği aracıdır. Bu nedenle dozimetrenin düzenli kullanılması kadar korunması ve zamanında iade edilmesi de önemlidir.
Radyasyon çalışanları kendilerine teslim edilen dozimetreyi başkasına vermemeli, başka personelin dozimetresini kullanmamalı, dozimetreyi radyasyon alanında bırakmamalı ve kayıp halinde durumu gecikmeden kurumlarına bildirerek TENMAK’ın kayıp dozimetre prosedürünün başlatılmasını sağlamalıdır. TENMAK açıkça her radyasyon çalışanı için ayrı kişisel dozimetre gerektiğini ve kayıp halinde “Kayıp Dozimetre” başvurusu yapılacağını belirtmektedir.
Özetle: Denetimli alanda iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarıyla çalışan Radyoloji Teknikerleri ve diğer radyasyon çalışanları için kişisel dozimetre kullanımı zorunludur. Dozimetrenin kaybolması halinde TENMAK’ın kayıp prosedürü uygulanır. Kamu personeline zimmetli/teslim edilmiş dozimetrenin personelin kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu kaybedildiğinin tespit edilmesi halinde ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 12’nci maddesi kapsamında oluşan zararın personelden tahsili gündeme gelebilir.
Dayanaklar: Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği Madde 13; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 12; TENMAK Kişisel Dozimetri Hizmetleri ve 2026 Hizmet ve İşlem Bedelleri Listesi.
[TENMAK – Kişisel Dozimetre Resmî Sayfası](https://www.tenmak.gov.tr/kisisel-dozimetre )
